Της Όλγας Κίκου
Η διεθνής κινητοποίηση κατά της αιχμαλωσίας και εμπορίου κητωδών βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και χρόνια. Πρόσφατα, το βραβευμένο με Όσκαρ ντοκιμαντέρ “The Cove” του Ελληνοαμερικανού σκηνοθέτη Λούη Ψυχογιού, έγινε η αφορμή για να γίνει ευρύτερα γνωστό το ανελέητο κυνήγι και η σφαγή των δελφινιών και η σχέση τους με συγκεκριμένες ψυχαγωγικές, αλλά και διατροφικές επιλογές μας. Αν και μέχρι πρόσφατα, το θέμα αυτό απασχολούσε άλλες χώρες, έφτασε και στην Ελλάδα τον χρόνο που πέρασε. Το 2010, η παρουσία δελφινιών και η λειτουργία δελφιναρίου στο Αττικό Πάρκο έδωσε την αφορμή για να ξεκινήσει η ευαισθητοποίηση και ενημέρωση σχετικά με την εκμετάλλευση των κητωδών και στη χώρα μας. Έπειτα από έλεγχο των αρμόδιων αρχών, κρίθηκε παράνομη η εισαγωγή των κητωδών και έχει γίνει κατάσχεσή τους, ενώ όσον αφορά την κατασκευή του δελφιναρίου, έχει κριθεί αυθαίρετη και έχουν επιβληθεί πρόστιμα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργούν 34 δελφινάρια και υπάρχουν περίπου 280 κητώδη σε αιχμαλωσία. Στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει σταματήσει η λειτουργία δελφιναρίων, η Κροατία και η Κύπρος έχουν ήδη απαγορεύσει τα δελφινάρια, ενώ άλλες χώρες εξετάζουν την απαγόρευση.
Σε αντίθεση με άλλα ζώα στα ζωολογικά πάρκα, τα κητώδη κρατούνται με σκοπό την εκτέλεση ακροβατικών επιδείξεων όπως στα τσίρκα και την εκμετάλλευσή τους σε φωτογραφήσεις και προγράμματα κολύμβησης με ανθρώπους. Αντιθέτως με τους ισχυρισμούς για την υποτιθέμενη εκπαιδευτική αξία των παραστάσεων, η εκμετάλλευση των κητωδών είναι άκρως αντι-εκπαιδευτική, παραπλανά το κοινό και ενισχύει το διεθνές εμπόριο κητωδών. Ο βασικός σκοπός είναι η ψυχαγωγία του κοινού. Στην προσπάθεια δημιουργίας θετικών εντυπώσεων αλλά και συμμόρφωσης με την Οδηγία 1999/22/EC της Ευρωπαϊκής Ένωσης που απαιτεί οι ζωολογικοί κήποι να διασφαλίζουν διαβίωση σε κατάλληλο περιβάλλον και να «προωθούν τη δημόσια εκπαίδευση και την ευαισθητοποίηση του κοινού σε σχέση με τη διατήρηση της βιοποικιλότητας», ο ισχυρισμός της εκπαίδευσης και ενημέρωσης του κοινού χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για τη διατήρηση των δελφιναρίων και τη συνέχιση της αιχμαλωσίας των ζώων γενικότερα. Ο υποτιθέμενος θεραπευτικός και εκπαιδευτικός χαρακτήρας δικαιολογεί την αιχμαλωσία, ενώ η εκτέλεση ανόητων κόλπων στέλνει το μήνυμα της κυριαρχίας του ανθρώπινου είδους. Σε αυτό το κλίμα, οι επισκέπτες, βασισμένοι σε λανθασμένες εντυπώσεις, στηρίζουν οικονομικά τη βιομηχανία εμπορικής εκμετάλλευσης των κητωδών.
Η αιχμαλωσία από μόνη της δημιουργεί τελείως αφύσικες συνθήκες για τα ζώα αλλά και διδάσκει ότι είναι αποδεκτό να χρησιμοποιούμε ζώα ως αντικείμενα εμπορικής εκμετάλλευσης για τη διασκέδασή μας. Τα κητώδη υποφέρουν ψυχικά και σωματικά από την αιχμαλωσία, ανεξάρτητα με το αν έχουν γεννηθεί σε τέτοιες συνθήκες. Η εκπαίδευσή τους βασίζεται στη στέρηση τροφής. Εκτελούν κόλπα γιατί έτσι τρέφονται. Δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα φυσικά τους ένστικτα για επικοινωνία, για την αναζήτηση τροφής, για την κατάδυση και στερούνται τα φυσικά ερεθίσματα που θα βίωναν στη φύση. Το περιβάλλον στην αιχμαλωσία είναι πολύ διαφορετικό από αυτό των ωκεανών και υποφέρουν από στρες, επιθετικότητα, έχουν υψηλά ποσοστά θνησιμότητας, παρουσιάζουν στερεοτυπική συμπεριφορά, προβλήματα στην αναπαραγωγή και έλκη που προκαλούνται από τις χημικές ουσίες στο νερό. Δεν έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν το σόναρ τους, ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά τους, ενώ οι θόρυβοι τους προκαλούν σοβαρό στρες. Ακόμη και η καλύτερη μέριμνα, δεν μπορεί να προστατεύσει αυτά τα ζώα από τους κινδύνους που τίθενται στην υγεία και ευημερία τους λόγω της αιχμαλωσίας.
Τα κητώδη έχουν χαρακτηριστεί τα πιο νοήμονα όντα μετά τον άνθρωπο, επιστήμονες μάλιστα ορίζουν τα δελφίνια ως «μη ανθρώπινα άτομα». Έχουν σύνθετες προσωπικότητες, ισχυρή αίσθηση του εγώ και μπορούν να σκεφτούν το μέλλον. Πρόκειται για ζώα με πολιτισμό που έχουν σύνθετες δομές επικοινωνίας και υψηλά επίπεδα συναισθηματισμού και νοημοσύνης. Για τους παραπάνω λόγους, οι ειδικοί ζητούν την προστασία τους.
Η διατήρηση συγκεκριμένων ειδών που χρήζουν προστασίας μπορεί να πραγματοποιηθεί σε καταφύγια άγριας ζωής και όχι σε ζωολογικούς κήπους, δελφινάρια και ενυδρεία που σκοπό έχουν το κέρδος. Μόνο η σοβαρή και υπεύθυνη στάση μας ως προς την προστασία των βιοτόπων και του φυσικού περιβάλλοντος των ζώων μπορεί να αποφέρει ουσιαστικά αποτελέσματα και να προάγει σεβασμό απέναντι στα άλλα είδη με τα οποία μοιραζόμαστε τον πλανήτη και τα οποία έχουν δικαίωμα στην ελευθερία και στη ζωή.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες όπου δραστηριότητες εκμετάλλευσης εμφανίζονται και στη χώρα μας, η Ελλάδα καλείται να προχωρήσει σε εθνική νομοθεσία για απαγόρευση της αιχμαλωσίας, εκμετάλλευσης και εμπορίου κητωδών. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη την Πανευρωπαϊκή καμπάνια για το συγκεκριμένο θέμα, η Ελλάδα καλείται να αναλάβει την πρωτοβουλία για τον τερματισμό των δραστηριοτήτων εκμετάλλευσης κητωδών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάνοντας ένα μεγάλο βήμα για την προστασία των συγκεκριμένων ειδών αλλά και τη δημιουργία περιβαλλοντικής συνείδησης.
________________________
Η Όλγα Κίκου είναι Κοινωνιολόγος, μέλος του Πανελλαδικού Συμβουλίου των ΟΙΚΟΛΟΓΩΝ ΠΡΑΣΙΝΩΝ και συνεκπρόσωπος των Ο.Π. στο Ευρωπαϊκό Πράσινο Κόμμα
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Αυγή της 9/1/2011